అవసరం తీరిపోని రచయిత

 - తోకల రాజేశం 28/10/2014
నేడు కొ.కు. జయంతి
నిజమైన సాహిత్యం మన సమాజంలో వుండే క్రూరత్వాన్నీ, పైశాచికత్వాన్నీ బయటపెట్టాలి. అప్పుడే అది ప్రజలకు సంబంధించిన సాహిత్యమవుతుంది’’ అని ఒక సందర్భంలో ప్రకటించిన కొడవటిగంటి కుటుంబరావు- తన జీవితాంతం అచ్చంగా అలాంటి సాహిత్యానే్న సృష్టించారు. స్వాతంత్య్రానికి ముందు స్వాతంత్య్రానంతరం ప్రజల సాంస్కృతిక జీవితం మీద చెరిగిపోని ప్రభావాన్ని వేసిన అతికొద్దిమంది తెలుగు మేధావుల్లో కుటుంబరావు ఒకరు. కుటుంబరావు ప్రధానంగా సాహిత్య జీవే అయినప్పటికీ ప్రజల సాంఘిక జీవితంతో సంబంధమున్న ప్రతీ అంశం మీద- అది చిన్నదైనప్పటికీ- తనదైన దృష్టిని సారించారు. తనకు గల దృక్పధంతో ప్రతీ అంశంమీద వెలుగును ప్రసరించాడు. తాను జీవితాన్ని- సాహిత్యాన్ని సక్రమమైన రీతిలో అవగాహన చేసుకోవడానికి తనకు ప్రాపంచిక దృక్పధముండటమే కారణమని ఆయన అనేక సందర్భాల్లో చెప్పారు.
సాహిత్యమీద, అది సామాజిక వికాసంలో భాగంగా నిర్వహించవలసిన పాత్ర మీదా స్పష్టమైన అభిప్రాయాలు కలిగినవాడు కుటుంబరావు. ఆయన తన ఈ అభిప్రాయాలను సాహిత్య విమర్శద్వారా ప్రత్యక్షంగా- కథలూ, నవలలూ, గల్పికల ద్వారా పరోక్షంగా బయటపెట్టారు. సాహిత్యానికొక ప్రయోజనముంటుందని బలంగా నమ్మి- ఆ ప్రయోజనాన్ని సాధించటానికి తన కాలంలోని మరెవ్వరూ చేయనంత సాహిత్య కృషి ఆయనొక్కడే చేశారు. అందుకే ఆయన రచనలు రాశిలోనే గాక వాసిలోనూ గొప్పవని విమర్శకులంటారు. కొ.కు. తన నవలల్లో, కథల్లో చిత్రించిన పాత్రలు తమ కాలంకంటే ఎంతో ముందుచూపుతో ప్రవర్తిస్తాయి. విమర్శనాత్మకంగా ఆలోచిస్తాయి. వ్యక్తి వికాసాన్ని అడ్డుకోవడానికి కులమూ, మతమూ కల్పించిన అడ్డుగోడల్ని కూల్చేందుకు తమవంతు ప్రయత్నం చేస్తాయి. అంటే ఈ పాత్రల్లోని ముందు చూపంతా కుటుంబరావుది. గురజాడ తరువాత ఇంత ముందుచూపు కలిగిన తెలుగు రచయితల్లో ఒక్క కుటుంబరావు తప్ప మరొకరు లేరు.
అయితే కుటుంబరావును పాఠకులు గుండెల్లో పెట్టుకోవడానికి ఆయన ముందుచూపు ఒక్కటే కారణం కాదు. శైలి కూడా ప్రధాన కారణమే. ‘‘తాము చేసే పనిలో భేషజం అనేది అణుమాత్రం కూడా లేని వాళ్లకు డళచిష్యశఒషజ్యఖఒశళఒఒ అనేది అంటదు. దాన్ని జయించటం అన్న సమస్యే వాళ్లకు కలగదు. కుటుంబరావుగారి తత్వం సరిగా అలాంటిదే నన్నాడో సందర్భంలో రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి. ఆ తత్వంనుంచి పుట్టిందే ఆయన శైలి. అందుకే ఏ ఆడంబరాలు లేకుండా- నిండు జీవితాన్ని అనుభవించిన వొక పెద్దమనిషి మాట్లాడుతున్నట్లుంటుందాయన శైలి. అందుకే ఆయన సీరియస్ పాఠకుల దగ్గరినుంచి సామాన్య పాఠకుల దాకా అందరినీ మెప్పించారు. ఈ నేపథ్యంలోనే ఆయన చాలా మామూలు పత్రికలకు కూడా రాసేవారు. తన భావజాలాన్ని ప్రజల దగ్గరికి తీసుకెళ్లే క్రమంలో దేనె్నలా వాడుకోవాలో కుటుంబరావుకు బాగా తెలుసు.
‘‘జీవితాన్ని పురస్కరించుకొని పుట్టిన సాహిత్యం జీవితంలో విహితంగా వుండదు. జీవితం మీద తిరగబడుతుంది. జీవితాన్ని కోసి పరీక్ష చేస్తుంది. జీవితాన్ని నిర్దాక్షిణ్యంగా విమర్శిస్తుంది’’ అంటారు కుటుంబరావు. కుటుంబరావు సాహిత్యం చేసిన పని కూడా అదే. ఈనాటి సామాజిక పరిస్థితులన్నీ క్షుణ్ణంగా పరిశీలిస్తే కొడవటిగంటి వారి అవసరం ఆనాటి కంటే ఈనాడే ఎక్కువుందని అనిపిస్తుంది. ఆ అవసరాన్ని ఆయన సృష్టించి పెట్టిన సాహిత్యం తప్పకుండా తీరుస్తుంది.

వచన కవిత్వంవైపు నడిపించిన పుస్తకం..

చిన్నప్పటి నుంచే పద్యం దారిలో నడస్తున్న నన్ను అకస్మాత్తుగా వచన కవిత్వం వైపు లాగి పుస్తకం దుఃఖనది. నిర్మల్‌కు చెందిన ప్రసిద్ధ కవి మునిమడుగుల రాజారావు గారి రెండవ కవితా సంకలనం దుఃఖనది. అది సెప్టెంబర్25, 2005. అటు రాజారావుతోనూ, ఇటు వచన కవిత్వంతోనూ నాకంతగా పరిచయం లేదు. ఆ పుస్తకావిష్కర ణ తరువాత చిన్న పిల్లవానికి బూరు మిఠాయి దొరికినంత సంబురంగా పుస్తకం మొత్తం చదివిన.

నాకు వచన కవిత్వం పరిచయం కావడానికైనా, వచన కవిత్వ ప్రపంచంలోకి నన్ను స్వాగతించిన పెద్ద దర్వాజ దుఃఖనది. అప్పటి దాకా అనేక నిబంధనలతో కూడిన పద్య కవిత్వం రాయటం, చదవటంలో మునిగిపోయిన నేను.., దుఃఖనది చదువుతున్నంత సేపూ ఒక కొత్త ప్రపంచంలో విహరిస్తున్న అనుభూతి కలిగింది. భవిష్యత్తులో వచన కవిత్వమే నాకు ప్రధాన వాహిక కాబోతున్న సంగతి బహుశా ఆ ఆనందంలో ఆనాడు నేను గుర్తించలేదు.

బాధ కవిత్వానికి పర్యాయ పదం అన్నాడు శ్రీశ్రీ. మనసులో బాధ లేకుండా కవిత్వం పుట్టిన దాఖలాలు అరుదు. సంఘర్షణ అయినా, దుఃఖం అయినా బాధకు ఇతర రూపాలు. బాధకు ఉన్నత రూపమైన (అత్యున్నత రూపం శోకం) దుఃఖాన్ని వస్తువుగా గ్రహించిన రాజారావు నిజంగానే ఉన్నతమైన కవిత్వాన్ని సృష్టించాడు.నది కదా జీవితం అంటాడు విలవిలలాడే నది కవితలో రాజారావు. జీవితంలో సుఖదుఃఖాలుంటాయి. సుఖం లో కన్నా దుఃఖంలోనే మనిషి మనిషితనం బయటపడుతుంది.

మనిషి దుఃఖపడుతున్నప్పుడే లోపట ఏ కల్మశమూ లేకుండా స్వచ్ఛంగా ఉంటాడు. అందుకేనేమో రాజారావు దుఃఖాన్ని పట్టించుకున్నాడు. తన కవిత్వాన్ని దుఃఖనది చేసుకున్నాడు. నాకు దుఃఖనది చదువుతున్నంత సేపూ నిజంగానే దుఃఖం కలిగింది. కవి ఏదయితే అనుభూతి చెంది రాశాడో, అదే అనుభూతి పాఠకుడు కూడా పొందగలిగితే అదే ఉత్తమ కవిత్వం. దుఃఖనది అలాంటి కవిత్వం.
రాజారావుకు ఎందుకంత దుఃఖం అని ఎవరైనా ఆయనను ప్రశ్నిస్తే.. మనిషిని కాబట్టి అనే ఆయన సమాధానమిస్తాడనుకుంటాను. కాళోజీ గారి విషయంలో ఆయన గొడవ ఎలాంటిదో రాజారావు గారి దుఃఖం అలాంటిదే. కేవలం దుఃఖం మాత్రమే పరిష్కారాలను సూచిస్తుందా అని ఎవరైనా ప్రశ్నించవచ్చు.

కానీ కవిత్వమంతా చదివితే కానీ అసలు విషయం అర్థం కాదు. ముందుమాటలో గుడిపాటి అన్నట్లు దుఃఖాన్నీ, మృత్యువునీ గురించి నిష్క్రియాపరమైన వేదాంతం రాజారావు కవిత్వంలో కనిపించదు. ఇవ్వాళ మనిషిని వెంటాడుతున్న మృత్యువుకీ, దుఃఖానికీ మూలాలు వ్యవస్థ క్రూర స్వభావం లో ఉన్నాయన్న ఎరుక ఈ కవిత్వంలో వుంది.

ఆ ఎరుకే ఈ కవిత్వానికి ప్రాసంగికతను కల్పిస్తున్నది. మరణించటమంటే ప్రాణం పోవటం కాదు, యుద్ధం ఆగిపోవడంగా అర్థం చేసుకున్న రాజారావును అర్థం చేసుకోవటం అంత ఇబ్బందేం కాదు. గాఢమైన తాత్వికతను వొలుచుకుంటూ వెళితే ఆయన కవిత్వాన్ని అర్థం చేసుకోవటం కూడా ఇబ్బందేం కాదు. దుఃఖంలో కూడా వికసించిన మానవ చైతన్యానికి ప్రతిరూపమే దుఃఖనది. అంతటి ప్రతిభావంతమైన పుస్తకం కాబట్టే.. దుఃఖనది నా కవితా పథాన్ని పూర్తిగా మార్చేసిన పుస్తకంగా భావిస్తున్నాను.
- తోకల రాజేశం, 9676761415

( నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రిక చెలిమె లో ప్రచురితమైన నా జ్ఞాపకం )

చరిత్రను వక్రీకరించవద్దు

- తోకల రాజేశం,  తెలంగాణ రచయతల వేదిక 20/10/2014

‘ఆంధ్రభూమి’ దినపత్రికలో అక్టోబర్ 16, 2014నాడు హెబ్బార్ నాగేశ్వర్‌రావుగారు రాసిన ‘‘మాతృ సంస్కృతి ప్రస్ఫుటిస్తున్న మాధ్యమం’’అన్న వ్యాసం కొన్ని అనుమానాలతో, కొన్ని అసత్యాలతో మరియు కొన్ని వితండ వాదనలతో నిండి వుంది. ప్రజలు సంస్కృతానికి దూరమై సంస్కృతికే దూరమైపోయారని రచయిత తెగ బాధపడిపోతున్నారు.
1972 నుంచి అవిభాద్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కంపోజిట్ తెలుగు పాఠ్యాంశంగా వుండేది. దీని ప్రకారం 10వ తరగతి, ఇంటర్మీడియట్ తరగతులలో ఒక సబ్జెక్టుగా తెలుగుకు బదులు సంస్కృతాన్ని ఐచ్ఛికంగా చదువుకునే వీలుండేది. నిపుణుల సలహామేరకు అవిభాజ్య ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం- రెండు రాష్ట్రాలుగా విడిపోవటానికంటే కొన్ని నెలల ముందే ఈ విధానాన్ని రద్దుచేస్తూ ఉత్తర్వులనిచ్చింది. కొన్ని ఒత్తిడుల నేపధ్యంలో ప్రస్తుతం తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఈనెల 10న యధాతథ స్థితిని పునరుద్ధరించింది. ప్రస్తుతం తెలంగాణ ప్రభుత్వం సంస్కృత భాష విషయంలో తీసుకున్న ఈ చిన్న సానుకూల నిర్ణయాన్ని ఆధారం చేసుకున్న నాగేశ్వర్‌రావుగారు- ఇదే అదునుగా భావించి సంస్కృతాన్ని బలవంతంగా ప్రజలందరి మీద రుద్దాలన్న ఆకాంక్షను వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
‘‘జనని సంస్కృతంబు సకల భాషలకును’’ అని ప్రాచీన కవులు అన్నారని మనం అమాయకంగా నిజమో కాబోలునని నమ్మనక్కరలేదు. ఈరోజు శాస్త్ర విజ్ఞానంతోబాటు భాషాశాస్త్ర విజ్ఞానమూ అభివృద్ధి చెందింది. తెలుగు భాష ద్రావిడ భాషా కుటుంబానికి చెందినదని భాషా శాస్తజ్ఞ్రులు నిరూపించారు. కాకపోతే చారిత్రక కారణాలవల్ల సంస్కృత భాషా పదాలు తెలుగులోకి వచ్చి చేరాయి. పువ్వునుంచి మరో పువ్వు పుట్టని విధంగానే ఒక భాష నుంచి మరో భాష పుట్టలేదన్న సంగతి హెబ్బార్‌వారు గుర్తించాలి.
సంస్కృతానికి నిలువ నీడలేకుండా పోతోందని విచారం వ్యక్తంచేస్తున్నారు రావుగారు. అలా విచారించేకంటే ముందు సంస్కృతం సామాన్య ప్రజలకు ఏపాటి సేవ చేసిందో చెప్పి వుంటే రావుగారికి ప్రజలందరి మద్దతు లభించి వుండేది. కానీ వారు చెప్పలేరు. ఎందుకంటే ఆ భాష సేవ చేసింది ప్రజలకు కాదు బ్రాహ్మణ పండితులకు, రాజులకు. ప్రాచీన కాలంలోని కవులు కూడా ఇదే రెండువర్గాలనుంచి ఉండటంవల్ల- వాళ్ల కవిత్వానికీ మాధ్యమం సంస్కృతమే అయ్యింది. ఈ ముగ్గురితో తప్పితే సంస్కృతానికి సామాన్యులతో పనిలేదు. సామాన్యులకు కూడా సంస్కృతంతో పనిలేదు. ఈ నేపథ్యంలో సాహిత్య చారిత్రక పరిశోధకులు, ప్రసిద్ధ విమర్శకులైన త్రిపురనేని మధుసూధనరావు మాటలు అందరూ గమనించదగ్గవి. ‘‘సంస్కృత భాష భూస్వామ్య వ్యవస్థలోని పాలకవర్గ భాష. కవులకీ, పురోహితులకీ, రాజులకీ తప్ప సంస్కృత భాష ఆ కాలంలో ఎవరికీ రాదు. భారతదేశంలో జన వ్యవహారంలో అది ఎన్నడూ లేదు. ఎక్కడయినా, ఎప్పుడయినా సంస్కృతం మాతృభాషగా గల సమాజం వుందని చెప్పడానికి కూడా చారిత్రకంగా ఆధారాలు లేవు.’’ త్రిపురనేని మధుసూధనరావు (కవిత్వం చైతన్యం, పుట 96). ఏక రూపత భారతీయ స్వభావం కాదని ఒకవైపు చెప్తూనే- భారతదేశంలో ఒకే జాతి- ఒకే సంస్కృతికి అవకాశం కల్పించిన మహోన్నత భాషగా సంస్కృతాన్ని కీర్తిస్తున్నారు. భారతదేశ చరిత్రలో- భారత జాతి ఏక జాతిగా వర్ధిల్లిన సందర్భం పూర్వం లేనే లేదు. ఎక్కడికక్కడ సంస్కృతీ సంప్రదాయాలలో- వేష భాషలలో- ఆహార, విహారాలలో అనేక రకాల వైవిధ్యాలున్నాయి. అందుకే భారతదేశాన్ని మేధావులు ఉపఖండంగా పిలుచుకుంటారని గుర్తించాలి. వైవిధ్యాల మధ్య వైరుధ్యాలు లేవనటం బుకాయించటమే. ప్రస్తుతం తెలంగాణలో ప్రజలు మాట్లాడుకుంటున్న భాషకు, ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో ఉన్నప్పుడు బలవంతంగా అలవాటయిన రాతపూతల భాషకు- అంటే కాళోజీ భాషలో చెప్పాలంటే ‘రెండున్నర జిల్లాల- రెండున్నర కులాల భాష’కూ మధ్య వైరుధ్యం లేదని నిరూపించగలరా? అలాంటి వైరుధ్యమే ప్రాచీన కాలం నుంచీ పాలక వర్గాలకు మాత్రమే చెందిన సంస్కృత భాషకూ- ఆయా కాలాల్లోని ప్రజల భాషలకూ మధ్య వుందన్న సంగతి దాచేస్తే దాగని సత్యం. అలాంటి భాషను మొత్తం తెలుగు పాఠశాలల్లో ప్రథమ భాషగా చేయాలనటమంటే- సామాన్య ప్రజలకు చదువునూ, విజ్ఞానాన్ని దూరం చేయమని ఇంకో రూపంలో డిమాండ్ చేయటమే. నూతన పాఠ్య పుస్తకాలన్నీ స్థానిక మాండలిక భాషల్లోనే రూపొందించాలని మేధావులందరూ ఒకే గొంతుగా నినదిస్తున్న ఇదే సందర్భంలో- దానికి పూర్తి వ్యతిరేకంగా ప్రజలకేమాత్రమూ సంబంధం లేని- సంస్కృతంలో పిల్లలు చదవాలని శాసించటాన్ని కుట్ర అనకపోతే మరేమని పిలుద్దాం!
బోధనా భాషగా, పాలనా భాషగా, అనుసంధాన భాషగా వున్న సంస్కృతాన్ని ఆంగ్లేయులు వచ్చి అక్రమంగా తొలగించారట! ఎందుకీ అబద్ధాలు! సంస్కృతానికేనాడైనా బోధనా భాషగా, పాలనా భాషగా, అనుసంధాన భాషగా వున్న చరిత్ర వుందా? వుంటే ఆధారాలతో సహా నిరూపిస్తే అందరం సంతోషిస్తాం కదా! అసలలాంటి పరిస్థితి రాజుల కాలంలోనూ లేదు. ప్రసిద్ధ పరిశోధకుడూ, విమర్శకుడూ అయిన తాపీ ధర్మారావు ఏమన్నాడో విన్నారా? ‘‘పురోహితుడుగారి సంస్కృతం వినే జన సామాన్యం ఉండేది కాదన్నాడు. (కొత్తపాళి- తాపీ ధర్మారావు, పుట 12).
ఈ వ్యాసంలో హెబ్బార్‌గారు చేసిన మరో పెద్ద తప్పు- ఇందులోకి అంబేద్కర్‌ను లాగటం. ‘స్వతంత్ర భారత రాజ్యాంగ సభలో- అంబేద్కర్ సంస్కృత భాషను భారత ప్రభుత్వ అధికార భాషగా చేయాలన్న ప్రతిపాదన తీసుకవచ్చినట్టు హెబ్బార్‌గారు చెబుతున్నారు. ఆయన సభలో ఏ తేదీన ఆ ప్రస్తావన తెచ్చాడో- లేదా ఆ ప్రస్తావనకు హెబ్బార్‌వారి దగ్గర గల ఆధారమేమిటో చెప్పలేదు. అంబేద్కర్‌గారి భావజాలానికి విశ్వాసానికి వ్యతిరేకంగా మహాపకారం చేశారు. జీవితాంతం బ్రాహ్మణీయ భావజాలం మీద, హిందూమతం (సంకుచితార్థంలో చూడాలి- ప్రజల మీద ఆధిపత్యం చెలాయించే ఆధిపత్య మతవాదుల మీదనే) మీద, సాంఘిక సమస్యగావున్న అస్పృశ్యత అనే సమస్య మీదా పోరాడిన అంబేద్కర్ అలాంటి ప్రతిపాదన పెట్టే అవకాశమే లేదు. చివరగా ఒక కవి రాసిన వాక్యాలతో ఈ వ్యాసాన్ని ముగించటం సమంజసంగా వుంటుందని భావిస్తున్నాను.
జాతీయ భాష కాగల సిరి
సంస్కృతానికెప్పుడు?
మరణించిన కళేబరం
మాట్లాడేటప్పుడు.

సాహిత్య వ్యాసాల సత్యాన్వేషణ - పాతాళ గరిగె

నేటినిజం దినపత్రికలో - వార్త

నన్ను మనిషిని చేసిన బాల్యం

అడవిలో ఆటవెలది

ఆరోజు మరిచిపోలేను

కవిత్వం పని అయిపోయిందా ?

సుద్దముక్క లాంటి ఆదర్శం ఉన్న కవి - నలిమెల భాస్కర్

తెలంగాణా సాంస్కృతిక దీపిక - దేవులపల్లి రామానుజ రావు

మనో గీతికలు

అతడు

కొర్రాయిలా మండే కవిత్వం

మరచిపోలే(రా)ని మనిషి సామల సదాశివ

పద్య శిఖరం - ఏలేశ్వరం

ప్రశంసా పత్రాలు

 

పాతాళ గరిగె - పుస్తక ఆవిష్కరణ - మెమొంటో బహుకరణ

పాతాళ గరిగె - పుస్తకావిష్కరణ - సభ - ఛాయాచిత్రాలు